Czytanie książek buduje zasoby osobiste, stymuluje rozwój, umożliwia poznanie i rozumienie cudzych, a następnie własnych motywów działania, uwrażliwia na piękno i dobro. Rozwija kreatywność, pomaga w procesie dorastania do zrozumienia siebie, do samorealizacji. 

Lektura wciągających, pogodnych książek pomaga w redukowaniu lęków i napięć, w bezpiecznym uwalnianiu nieświadomych i zablokowanych uczuć. Rozwija najważniejsze potrzeby psychiczne: bezpieczeństwa, miłości, uznania. 

Treści z lektury  wędrują w wyobraźni człowieka i oddziałują na psychikę, emocje i proces podejmowania decyzji. Lektura zarazem uspokaja i pobudza do działania.

Z badania przeprowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu w Sussex w Wielkiej Brytanii wynika, że lektura jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na stres. Ich zdaniem czytanie książek jest skuteczniejsze niż słuchanie muzyki, delektowanie się filiżanką kawy lub herbaty, a także spacery. Lektura reguluje napięcie mięśniowe i rytm serca już w ok. 6 minut. Każdy rodzaj literatury niesie ukojenie zestresowanemu ciału i umysłowi. 

Badania dr Ketha Oatleya z Uniwersytetu w Toronto wykazały, że lektura przyczynia się do wzrostu empatii, ponieważ literatura pozwala na przeżywanie emocjonalne sytuacji innych niż tylko te, które wydarzyły się w naszym życiu. 

Podczas czytania o jakichś wydarzeniach  – uaktywniają się te same obszary, które byłyby aktywne gdybyśmy bezpośrednio przeżywali sytuację i zdarzenia, o których czytamy. Samo czytanie zmienia nasz mózg w takim samym stopniu, jak uczestnictwo w opisanych zdarzeniach. 

Książka pozwala przeniknąć barierę czasu i miejsca. Dzięki lekturze możemy znaleźć się dowolnym miejscu na ziemi i w dowolnym czasie. Możemy współodczuwać i współuczestniczyć w przeżyciach i przygodach wybranych przez nas bohaterów czytanych książek.

Dzięki lekturze pokonujemy granice kulturowe. Jako gatunek uzyskaliśmy zupełnie nowy rodzaj obszaru przystosowawczego. Zyskaliśmy możliwość tworzenia wspomnień np. epizodycznych, które nie są nasze. Zyskaliśmy możliwość czerpania mądrości życiowej z doświadczeń innych ludzi.
To wszystko wpływa na nasze kompetencje emocjonalne, zdrowie, zdolności. Dzieje się to nie tylko na poziomie wiedzy ale na poziomie znacznie głębszym – emocjonalnym, na poziomie wnętrza naszej osobowości. Czytanie niejako wzbogaca nasze bezpośrednie doświadczenie. A to oznacza, że człowiek jest w stanie przeżywać swoje życie wielokrotnie. Pomimo, że autor  może nie żyć już od setek lat – my dalej jesteśmy w stanie korzystać z doświadczeń, które pozostawił nam w swoim dziele.