Gawin przypomniała, że Instytut Pileckiego jest instytutem badawczym, a nadzór nad nim sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wskazała, że jednym z najważniejszych pół działalności IP jest pozyskiwania archiwów zagranicznych, dla pozyskania wiedzy na temat Polski i Polaków.

Dodała, że Instytut Pileckiego jest znany z kilku programów, m.in. medalu Virtus et Fraternitas nadawanego za pomoc w czasie II wojny światowej polskim obywatelom i Polakom, projektu Zawołani po imieniu, prowadzi działalność naukową, edukacyjną, a jedną z najważniejszych pól działalności jest budowa wielkiego archiwum cyfrowego złożonego z milionów skanów do badań nad II wojną światową. Zaznaczyła, że jest to podstawą wszelkich badań i w tym celu Instytut Pileckiego podpisał umowę z Bundesarchiv w Niemczech. Jest to największa umowa, która powstała po II wojnie światowej w ogóle z archiwami zagranicznymi.

Instytut Pileckiego pozyskał pół miliona skanów z ONZ, które pokazują, jak ważną rolę odegrała Polska w powstaniu Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Zbrodni Wojennych, jeszcze w 1944 roku. Dokumentacja ta pokazuje, że rząd polski w Londynie na bieżącą informował aliantów na temat polityki eksterminacyjnej wobec Polaków i wobec mniejszości narodowych, w tym zagłady Żydów.

– zwróciła uwagę.

IP realizuje także projekt Świadkowie epoki. Są to relacje osób, które w czasie II wojny światowej doświadczyły zbrodniczej działalności totalitaryzmów niemieckiego i sowieckiego. Podała, że w 2019 r. Instytut wykonał ok. 750 notacji. W sumie jest ich już ok. 1100.

Bardzo ważnym polem działalności IP jest też projekt Zapisy Terroru. 

Nie byliśmy świadomi tego, że Polska ma, ok. 100 tys. zeznań, składanych pod przysięgą, od lat 1940-80 przed Główną Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce (początkowo Główna Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce). Są to zeznania pod przysięgą, one mają specjalny status, są niezwykle istotne w procesach sądowych, bardzo niewielka część była niestety wykorzystywana w procesach sądowych na terenie Niemiec, natomiast one mają moc wiążącą, odsłaniają absolutnie nieznane wydarzenia, pokazują przede wszystkim rozmiar polityki eksterminacyjnej, inżynierii społecznej, która miała miejsce w czasie II wojny światowej, więc to jest niezwykle ważna kwestia.

 – zaznaczyła Gawin.

Wiceszefowa MKiDN podała, że w tej chwili Instytut ma zebranych 5700 zeznań w języku polskim, one przypomnę są pozyskiwane z procesów i ze śledztw, i już około 3700 świadectw w języku angielskim.

Instytut Pileckiego zajmuje się także współpracą z badaczami zagranicznymi, którzy nie mówią w języku polskim, tłumaczy dla nich źródła, jest już zakontraktowanych 11 tłumaczeń na języki obce. 

Dyrektor Instytutu Pileckiego Wojciech Kozłowski opowiedział szczegółowiej na temat dwóch flagowych projektów Zawołani po imieniu oraz medalu Virtus et Fraternitas.

Jak mówił, samo znaczenie medalu Virtus et Fraternitas, jako pewnej cnoty męstwa i solidarności jest dowodem na to, że nawet w tych najczarniejszych czasach ludzie potrafią być dla siebie życzliwi i otwarci.

Drugi niezwykle istotny projekt, który realizujemy od ubiegłego roku, dotyczy ludzi, którzy okazując pomoc ludności żydowskiej w czasie niemieckiej okupacji, zapłacili za to cenę najwyższą, cenę życia. Myśmy zaczęli do nich docierać dzięki intensywnemu badaniu tych relacji i świadectw z Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, natomiast następna praca wymagała spotkania z tymi rodzinami i przekonania ich do tego, żeby z nami na ten temat rozmawiali

 – powiedział Kozłowski.

Wiceminister kultury podkreśliła, że najważniejsze w tym programie są rodziny. 

Oni przez całe życie ponosili konsekwencje tego, że rodzice zdecydowali się pomagać i zostali zamordowani, nie ma bardziej samotnych rodzin w Polsce. (...) Tym ludziom nigdy nikt nie powiedział: pani ojciec, matka, dziadek, babcia są bohaterami. To, czego oni od nas wszyscy chcą to wsparcia.

Dyrektor IP przypomniał, że we wrześniu 2019 r. Instytut otworzył oddział w Berlinie. Poinformował także, że w zeszłym roku IP został dwa razy nagrodzony. Otrzymał Nagrodę BohaterONa 2019 im. Powstańców Warszawskich za całokształt działalności w 2018 r. na rzecz upowszechniania historii Polski XX wieku, a w szczególności indywidualnych świadectw świadków zbrodni w okupowanej Polsce czasów II wojny światowej oraz Nagrodę Strażnik Pamięci 2019 "za organizację wystawy poświęconej rotmistrzowi Pileckiemu w Berlinie.