- Przed stu laty, 19 kwietnia, w Wielki Piątek o godz. 5 nad ranem polska kawaleria zaatakowała Dworzec Wileński, co było ogromnym zaskoczeniem dla bolszewików. Udało się zająć dworzec prawie bez strat, wzięto do niewoli 400 żołnierzy bolszewickich i bogaty tabor – parowozy, wagony

- mówi prezes Klubu Rekonstrukcji Historycznej „Garnizon Nowa Wilejka”, historyk, publicystka magazynowego wydania „Kuriera Wileńskiego” Waldemar Szałkowski.

Wskazuje, że „już w ciągu pierwszego dnia polscy żołnierze, przy ogromnym wsparciu polskiej ludności cywilnej, przejęli ulice Ostrobramską, Niemiecką, Zamkową i okolice Katedry Wileńskiej”. Walki o miasto trwały jeszcze do 21 kwietnia 1919 r.

- To była pierwsza polska operacja wojskowa podczas wojny z bolszewicką Rosją - zaznacza Szałkowski. - Przedtem były już starcia na terenach dzisiejszej Białorusi, w okolicach Baranowicz, Lidy, ale to właśnie skuteczna operacja wyzwolenia Wilna przekonała marszałka Józefa Piłsudskiego do dalszych odważnych działań przeciwko bolszewikom - dodaje.

Dziś znicze zapalono na grobach ponad 30 polskich żołnierzy, którzy jako pierwsi zginęli wyzwalając miasto i spoczęli na Rossie, i w ich otoczeniu spoczęło potem serce marszałka Józefa Piłsudskiego.

Groby żołnierzy walczących w wojnie polsko-bolszewickiej rozsiane są po całej Wileńszczyźnie. Największa kwatera znajduje się na wileńskim Cmentarzu Antokolskim. Spoczywa w niej 1068 żołnierzy walczących o niepodległość Polski w latach 1919-1920.

- Dzisiejsza nasza skromna uroczystość jest szczególna - podkreśla prezes Klubu. - Odbywa się w setną rocznicę wyzwolenia Wilna, a data ta, tak jak przed stu laty, przypadła w Wielki Piątek - mówi. Szałkowski wskazuje też, że piątkowe zapalenie zniczy inicjuje nową tradycję wśród społeczności polskiej na Litwie, gdyż ostatnie uroczystości z okazji wyzwolenia miasta były obchodzone w latach 30. ubiegłego wieku.

W ramach piątkowych obchodów Wileński Klub Rekonstrukcji Historycznej „Garnizon Nowa Wilejka” zorganizował też wycieczkę szlakiem pierwszego dnia wyzwalania miasta z rąk bolszewickich, z cytatami w poszczególnych miejscach z tamtego dnia żołnierzy i osób cywilnych.