Świątynia pełni ponadto rolę sanktuarium patronki Polski i Śląska, św. Jadwigi Śląskiej, co nadaje jej znaczenie ponadregionalne i powoduje, że jest celem licznych pielgrzymek. 
Na szczególną uwagę zasługują późnoromańskie i wczesnogotyckie kamienne detale rzeźbiarsko-architektoniczne pochodzące z pierwszej fazy budowy kościoła oraz kaplica pw. św. Jadwigi - pierwsza na ówczesnych ziemiach polskich w pełni gotycka budowla, będąca pionierską realizacją w stylu gotyku francuskiego. Bardzo wysoki poziom artystyczny reprezentuje również pochodzące z XVI i XVII w. wyposażenie świątyni i klasztoru, którego twórcami byli najwybitniejsi artyści działający ówcześnie na Śląsku. 

Historia 
Klasztor trzebnicki, ufundowany w 1202 r. przez księcia wrocławskiego Henryka Brodatego i jego żonę  Jadwigę, był pierwszym żeńskim konwentem cysterskim na ziemiach polskich, a jednocześnie jedyną w ówczesnej Europie wielką bazyliką zbudowaną dla cysterek. Bogate uposażenie klasztoru, władającego rozległymi dobrami na Śląsku oraz w Wielkopolsce, dało mu silne podstawy ekonomiczne, a to z kolei umożliwiło powołanie kilku filii. 

Kościół budowany był od 1203 r., a jego uroczyste poświęcenie miało miejsce 25 sierpnia 1219 r. Zgodnie z cysterską regułą, był bezwieżową bazyliką z transeptem. Tuż po kanonizacji Jadwigi w 1267 r., wzniesiono kaplicę gotycką, ufundowaną przez jej córkę ksieni Gertrudę oraz wnuka Władysława, księcia wrocławskiego i arcybiskupa Salzburga, w której złożono ciało świętej. Prawdopodobnie wówczas powstała także zachodnia wieża kościoła. W połowie XVIII w. wprowadzono elementy barokowe do wnętrza kościoła, a w 1789 r. zbudowano nową wieżę zachodnią oraz przedsionek. 

Siedzibę cysterek trzebnickich kilkakrotnie trawiły pożary, niszczona była także przez wojny (wojna trzydziestoletnia) i najazdy (m.in. husyckie w 1432 r.). W 1810 r. klasztor uległ sekularyzacji. Cenny księgozbiór oraz liczne elementy wyposażenia wnętrz przeniesiono do Wrocławia. W klasztorze stworzono obóz jeniecki, a następnie szpital wojskowy. Od 1817 do 1857 r. na jego terenie działała m.in. przędzalnia wełny. W 1870 r. właścicielami części klasztoru stali się joannici, a w 1889 r.  siostry boromeuszki. Oba zakony urządziły w swych częściach szpitale. Ostatecznie, Rycerze Maltańscy przekazali swój udział boromeuszkom, które oprócz szpitala prowadziły sierociniec i szkołę gospodarstwa domowego. 

W latach 30. XX w., podczas prac renowacyjnych odkryto trzy zamurowane średniowieczne portale i wyeksponowano je.  

Po 1945 r. w Trzebnicy kontynuowano przedwojenną działalność – świątynia pełniła funkcję kościoła parafialnego, część klasztoru zajmowały siostry boromeuszki, natomiast w pozostałych pomieszczeniach ulokowano szpital powiatowy. Po przeniesieniu szpitala wszystkie budynki klasztorne przeszły w posiadanie sióstr, które prowadzą w nich m.in. zakład opiekuńczo-leczniczy. 

W skład historycznego zespołu zabudowań dawnego opactwa cysterek w Trzebnicy wchodzi romański zbarokizowany kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła i św. Jadwigi, późnobarokowy klasztor oraz teren, na którym znajdują się budynki pomocnicze. 

Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła i św. Jadwigi jest trójnawową bazyliką z transeptem, prezbiterium zamkniętym absydą, oraz zachodnią wieżą na osi budowli. Nad nawami rozpostarto sklepienia krzyżowo-żebrowe, nad nawą główną - sześciodzielne. W części wschodniej kościoła, po południowej stronie prezbiterium, znajduje się trójprzęsłowa, zamknięta pięciobocznie gotycka kaplica pw. św. Jadwigi, której ściany zostały ozdobione wysokimi ostrołukowymi oknami. 

W obrębie kościoła zachowały się kamienne detale architektoniczne z okresu średniowiecza. Reliktem romańskiej świątyni, a zarazem jej najwcześniejszą realizacją jest także ukończona w 1214 r. sklepiona krypta św. Bartłomieja, usytuowana pod prezbiterium.
Wnętrze kościoła dekorują liczne obrazy a ponadto dzieła sztukatorów, snycerzy,  złotników, kamieniarzy itd. Wystrój dopełnia secesyjny prospekt organowy z 1903 r. Wewnątrz kaplicy pw. św. Jadwigi usytuowano marmurowy barokowy pomnik nagrobny z alabastrową figurą półleżącej św. Jadwigi. Przy balustradzie otaczającej nagrobek umieszczono epitafium Karoliny – księżnej legnicko-brzeskiej, ostatniej Piastówny. 

Monumentalny klasztor, przylegający do kościoła od strony południowej, składa się z pięciu dwukondygnacyjnych skrzydeł otaczających dwa wirydarze.