Z uwagi na nowelizacje ustaw samorządowych oraz przyspieszenie terminu tegorocznych wyborów samorządowych (pierwsza tura odbyła się 21 października, a druga - 4 listopada) blisko 47 tys. radnych oraz 2477 szefów jednostek samorządu terytorialnego musiało nieco poczekać na złożenie ślubowania. Będzie to pierwszy akt nowej kadencji.

Ustawy: o samorządzie gminy, samorządzie powiatu i samorządzie województwa przewidują, że nowe rady powinny się ukonstytuować w ciągu siedmiu dni od zakończenia kadencji. Pierwszą sesję nowo wybranych organów zwołuje komisarz wyborczy. Z uwagi na weekend komisarze wyznaczali inauguracyjne sesje na okres między 19 i 23 listopada.

Pierwszą sesję prowadzi najstarszy wiekiem radny. Po złożeniu ślubowania przez radnych odbędą się wybory przewodniczącego oraz wiceprzewodniczących. Na inauguracyjnej sesji ślubowanie składają także wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Dopiero wówczas mogą przystąpić do pełnienia obowiązków.

Rada gminy wybiera ze swego grona przewodniczącego oraz od jednego do trzech wiceprzewodniczących, bezwzględną większością głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu tajnym. W ten sam sposób rada powiatu wybiera ze swego grona przewodniczącego i jednego lub dwóch wiceprzewodniczących, a sejmik województwa - przewodniczącego oraz nie więcej niż trzech wiceprzewodniczących.

Zadaniem przewodniczącego jest organizowanie pracy rady lub sejmiku oraz prowadzenie obrad. Rada gminy, rada powiatu i sejmik województwa obradują na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał.

Organami gminy są: rada gminy i wójt (burmistrz, prezydent miasta). Organami powiatu są: rada powiatu oraz zarząd powiatu, a organami samorządu województwa są: sejmik województwa i zarząd województwa.

W skład zarządu powiatu wchodzą: starosta jako jego przewodniczący, wicestarosta i pozostali członkowie (od trzech do pięciu). Rada powiatu wybiera zarząd, w tym starostę i wicestarostę, w ciągu trzech miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów. Na tej samej zasadzie sejmik województwa wybiera pięcioosobowy zarząd województwa, w tym marszałka województwa i nie więcej niż dwóch wicemarszałków, w ciągu trzech miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów.

Przewodniczący i wiceprzewodniczący sejmiku nie mogą wchodzić w skład zarządu województwa, wobec którego sejmik sprawuje funkcję kontrolną. Analogicznie przewodniczący i wiceprzewodniczący rady powiatu nie mogą wejść w skład zarządu powiatu.

Rada gminy kontroluje działalność wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy, rada powiatu - działalność zarządu oraz powiatowych jednostek organizacyjnych, natomiast sejmik województwa - działalność zarządu województwa oraz wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. W tym celu organy te powołują komisję rewizyjną.

Rada gminy ustala wynagrodzenie wójta, uchwala studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a także budżet gminy. Analogiczne zadania ma rada powiatu i sejmik województwa.

Nowe przepisy dotyczące samorządu terytorialnego, obok 5-letniej kadencji, wprowadziły obowiązek transmisji obrad. Głosowania na sesjach mają odbywać się za pomocą urządzeń umożliwiających sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowań radnych. Jeśli będzie to niemożliwe z przyczyn technicznych, głosowania będą przeprowadzane imiennie; ich wyniki mają być podane do wiadomości publicznej.

Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, a także zarządy powiatów i województw zobowiązani zostali do przedstawiania radzie lub sejmikowi do 31 maja każdego roku raportu o stanie danej jednostki samorządowej. W miastach na prawach powiatu wprowadzono obowiązek utworzenia budżetu obywatelskiego, w wysokości co najmniej 0,5 proc. wydatków gminy z poprzedniego roku.