W Kaliszu na skwerze Rozmarek przy ul. Targowej odbyła się uroczystość patriotyczna związana z obchodami 79. rocznicy pierwszych deportacji kaliskich Żydów.

"79 lat temu w Kaliszu Żydzi stali się ofiarą pierwszych zarządzeń dyskryminujących, stosowanych przez niemieckiego okupanta. Zakazano im życia religijnego, prowadzenia biznesów i zabrano ich konta bankowe. Stworzono trzy obozy - w ówczesnym Klasztorze Ojców Bernardynów, w budynku Synagogi ortodoksyjnej przy ul. Targowej oraz w hali targowej Braci Szrajer przy ul. 3 Maja "

- przypomniała Halina "Hila" Marcinkowska - wiceprzewodnicząca komisji rewizyjnej Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu.

Marcinkowska podkreśliła, że 2 grudnia 1939 r. z Kalisza wyruszyły dwa pierwsze transporty Żydów do Sandomierza i Lublina.

"Następne składy wysłano do Kałuszyna i Łukowa. Akcja wysiedleńcza trwała do 14 grudnia 1939 r. Dziesięcioma pociągami wysłano wówczas 15 862 Żydów"

- poinformowała Marcinkowska. Dodała, że Żydów z Domu Starców przy ul. Stawiszyńskiej wywieziono do Baczek koło Łochowa.

Wiosną 1940 r. dla pozostałych w Kaliszu około tysiąca Żydów Niemcy utworzyli getto w trzech kamienicach przy ul. Złotej.

"W 1942 r. przy życiu pozostało około 150 Żydów, których wywieziono do getta łódzkiego" - dodała wiceprzewodnicząca komisji rewizyjnej Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu.

Po zakończeniu wojny w 1945 r. w kaliskim komitecie żydowskim zarejestrowało się 2225 Żydów. "Tak więc przed II wojną światową w Kaliszu mieszkało 30 tysięcy Żydów, po wojnie pozostało ich niewiele ponad 2 tysiące" - podkreśliła Marcinkowska.

Wiceprzewodnicząca Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich RP Alicja Kobus podczas uroczystości przekazała podziękowania dla kaliszan "od społeczności żydowskiej całej Polski. Nasze pokolenia wspólnie tworzyły to miasto i wspólnie działaliśmy dla jego dobra" - powiedziała.

Prezydent Kalisza Krystian Kinastowski powiedział, że "mówiąc o dziejach Kalisza, powodem do dumy jest zbiór praw nadanych przez Bolesława Pobożnego społeczności żydowskiej. Nazywany Statutem kaliskim kodeks był świadectwem tolerancji i światłego spojrzenia na współistnienie dwóch społeczności, zrozumienia, że różnorodność nas wzbogaca i jest elementem naszej tożsamości, i naszym dziedzictwem" - powiedział prezydent.

Chodzi o tzw. Statut Kaliski z 1264 r. Wówczas książę Bolesław Pobożny nadał Żydom prawa, normujące ich sytuację w Wielkopolsce. Dokument z czasem stał się podstawą praw i przywilejów dla Żydów na ziemiach polskich i obowiązywał do końca I Rzeczpospolitej.

"Jest dla mnie bardzo ważne to, że dziś razem możemy oddać hołd i cześć kaliszanom, naszym współbraciom, którzy przed 79. laty zostali wysiedleni przez niemieckich okupantów i skazani na zagładę. Ta bolesna karta historii pozostanie na zawsze w naszej pamięci"

- podkreślił Krystian Kinastowski.

Skwer Rozmarek, zwany też końskim targiem, stanowił centrum dzielnicy żydowskiej w Kaliszu.

W listopadzie 2011 r. Rada Miejska Kalisza przywróciła placowi historyczną nazwę Rozmarek "jako wyraz szacunku dla ponad 800 lat współistnienia w mieście społeczności żydowskiej oraz symbolu, roli i znaczenia, jaką ona odegrała w dziejach Kalisza" - napisano w uzasadnieniu.

Z tej okazji na skwerze postawiono trzy tablice w języku polskim, angielskim i hebrajskim z napisem:

"W tym miejscu znajdowały się synagoga i bejt midrasz, zbezczeszczony i zburzony przez niemieckiego okupanta".